PRODUCTIEPROCESSEN · SCHAALVERGROTING · PILOTINSTALLATIES

WBSO procesontwikkeling: wanneer komt een productieproces in aanmerking?

Een bestaand product via een nieuw proces maken is vaak volwaardig S&O-werk: het knelpunt zit in het proces, niet in het product. De ontwikkeling van een fysiek productieproces kan voor WBSO in aanmerking komen wanneer het proces voor uw onderneming technisch nieuw is en u zelf technische knelpunten moet oplossen. Het product dat u maakt hoeft dus niet nieuw te zijn. Doorslaggevend is of u een nieuw technisch werkingsprincipe, nieuwe procesroute of technisch nieuwe procesbeheersing ontwikkelt waarvan vooraf onzeker is of deze werkt.

Laat uw proces beoordelen Bekijk de WBSO-voorwaarden

DOOR PETER KLAREN · BIJGEWERKT 19 SEPTEMBER 2026 · BRON: RVO-HANDLEIDING 2026

OP DEZE PAGINA

Wat is een technisch nieuw productieproces?

Een proces dat naar een hogere capaciteit, scherpere tolerantie, nieuw materiaal of lagere emissie moet en waarvoor geen bewezen procesroute bestaat, kan technisch nieuw zijn. RVO beoordeelt dit via hetzelfde patroon als bij productontwikkeling:

Technisch doel

Welke procesprestatie wilt u bereiken: capaciteit, tolerantie, materiaal, emissie?

Technisch knelpunt

Welk fysisch of chemisch mechanisme verhindert dit met bekende procesroutes?

Eigen oplossingsrichting

Welke nieuwe procesroute, regelstrategie of procesbeheersing ontwikkelt u zelf?

Werkingsprincipe aantonen

Met welke proefruns en metingen toont u aan dat het proces werkt?

Voorbeeld extrusie: een fabrikant wil een biobased kunststof extruderen bij hogere snelheid. Bij verhoging van de doorvoer ontstaat instabiele materiaalstroming en lokale degradatie; bekende temperatuur- en drukinstellingen lossen dit niet op. Het bedrijf ontwikkelt daarom zelf een nieuwe temperatuurzonering, schroefgeometrie en procesregeling en test deze via proefruns.

Bekijk deze case uitgewerkt bij samengestelde WBSO-cases.

Procesoptimalisatie versus WBSO-procesontwikkeling

Dit is de belangrijkste afbakening op deze pagina. Optimaliseren binnen bekende instellingen is geen S&O. Zodra u het procesvenster zelf moet onderzoeken omdat de uitkomst onvoorspelbaar is, kan het werk kwalificeren.

Situatie	Waarschijnlijk WBSO?	Waarom
Temperatuur en snelheid optimaliseren binnen bekende marges	Meestal niet	Reguliere optimalisatie zonder technische onzekerheid.
Nieuwe procesroute ontwikkelen omdat bestaande routes niet werken	Mogelijk wel	Er bestaat technische onzekerheid over de haalbaarheid.
Standaardmachine installeren en inregelen	Meestal niet	Toepassing van bestaande, bewezen techniek.
Zelf nieuw doseer- of regelprincipe ontwikkelen	Mogelijk wel	Eigen technische ontwikkeling van een nieuw werkingsprincipe.
Cyclustijd verkorten met bestaande instellingen	Meestal niet	Engineering en optimalisatie, geen nieuw technisch mechanisme.
Proces versnellen waarbij nieuw stromings- of warmtegedrag ontstaat	Mogelijk wel	Er ontstaat een nieuw, nog onopgelost technisch knelpunt.
Productielijn automatiseren met standaardrobots	Meestal niet	Integratie van bestaande techniek.
Nieuwe grijper, regeling of positioneringsmethode ontwikkelen	Mogelijk wel	Bestaande techniek schiet tekort; eigen technisch werkingsprincipe nodig.

Vuistregel: niet de gewenste verbetering is het WBSO-knelpunt, maar het onderliggende technische mechanisme waardoor die verbetering met bestaande kennis niet kan worden gerealiseerd.

Waar zitten technische knelpunten bij procesontwikkeling?

Denk aan situaties waarin bijvoorbeeld:

warmteoverdracht onvoldoende beheersbaar is;
stroming instabiel wordt bij hogere capaciteit;
drukopbouw leidt tot procesinstabiliteit;
materiaalgedrag verandert bij opschaling;
toleranties niet haalbaar zijn;
reactietijd onvoldoende reproduceerbaar is;
emissies toenemen bij gewijzigde procescondities;
een regelstrategie niet snel genoeg reageert.

Beschrijf in de aanvraag altijd het onderliggende technische mechanisme, niet alleen de gewenste verbetering.

Schaalvergroting en WBSO

Opschalen kwalificeert niet automatisch; wel wanneer bij grotere schaal nieuw, onvoorspeld technisch gedrag optreedt dat u moet oplossen. Een reactor van 10 naar 1.000 liter vergroten is op zichzelf geen S&O. Maar als daardoor warmteafvoer, menging of verblijftijd fundamenteel verandert en hiervoor een technisch nieuwe oplossing moet worden ontwikkeld, kan het ontwikkelwerk mogelijk wel kwalificeren.

Vergelijkbare overgangen komen vaker voor:

labextrusie → industriële extrusie;
batchproces → continu proces;
laboratoriumdroging → industriële drooglijn;
kleine reactor → productieschaal;
handmatige assemblage → hoge-snelheidsautomatisering.

Proefruns, testseries en procesvensters

Experimentele proefruns kunnen als S&O kwalificeren wanneer ze noodzakelijk zijn om de technisch nieuwe procesoplossing te ontwikkelen en het werkingsprincipe aan te tonen. Routineproeven, kwaliteitscontrole, productie-inregeling nadat het werkingsprincipe bekend is, onderhoud en storingsherstel vallen niet onder S&O.

Het WBSO-ontwikkelingsproject eindigt zodra het technische werkingsprincipe is aangetoond. Werkzaamheden daarna — validatie voor productie, kwalificatie en opschaling zonder resterende technische onzekerheid — zijn geen S&O meer.

Pilotinstallaties en productieve eindbestemming

Voor procesontwikkeling geldt vaak dat er op grotere schaal moet worden getest. RVO maakt daarbij een belangrijk onderscheid tussen twee situaties:

Situatie	WBSO-behandeling
Experimentele testopstelling die uitsluitend wordt gebruikt om het werkingsprincipe aan te tonen	Kan als S&O-uitgave meetellen
Installatie op 1:1-schaal die na het S&O-project voor productie wordt ingezet (pilotplant of prototype met productieve eindbestemming)	Uitgaven tellen niet automatisch mee als WBSO-uitgave

Leg daarom vooraf vast of een installatie na afloop van het ontwikkeltraject wordt gebruikt voor verdere productie, of uitsluitend heeft gediend om de technische haalbaarheid aan te tonen. Bekijk voor de financiële uitwerking WBSO kosten en uitgaven.

Machinebouw versus procesontwikkeling

Bij een nieuwe productielijn kunnen tegelijkertijd twee ontwikkelingen spelen:

Productontwikkeling

U ontwikkelt een technisch nieuwe machine, doseerkop, reactor of grijper.

Procesontwikkeling

U ontwikkelt een technisch nieuwe manier waarop het materiaal wordt gemengd, gevormd, verwarmd, gedoseerd of verwerkt.

Beide kunnen WBSO zijn, maar technische knelpunten, oplossingsrichtingen en S&O-uren moeten helder worden afgebakend per ontwikkeltraject. Ontwikkelt u vooral de machine zelf? Bekijk dan WBSO productontwikkeling.

Kosten en uitgaven bij procesontwikkeling

Naast S&O-loon kunnen directe kosten en uitgaven meetellen: proefmaterialen, meetapparatuur specifiek voor S&O-tests en bepaalde testkosten. Bij pilotinstallaties en grotere investeringen is de eventuele productieve eindbestemming doorslaggevend voor wat wél en niet meetelt.

Vergelijk forfait en werkelijke kosten met WBSO berekenen en lees de volledige regels bij WBSO kosten en uitgaven.

Voorbeelden van WBSO-procesontwikkeling

De volgende situaties illustreren waar procesontwikkeling technisch onzeker kan worden. Het zijn geanonimiseerde voorbeeldsituaties, geen claims over specifieke klanten.

Biobased kunststofextrusie

Bij hogere doorvoer degradeert het materiaal en ontstaat instabiele stroming. Het bedrijf ontwikkelt een nieuwe temperatuurzonering, schroefgeometrie en procesregeling.