Chemie
Waarom verloopt een kristallisatie bij bepaalde temperatuurcycli afwijkend?
VERSCHIJNSEL → KENNIS ONTOEREIKEND → ONDERZOEKSVRAAG → METHODE → NIEUW INZICHT
VERKLAREND ONDERZOEK · TWO
WBSO technisch-wetenschappelijk onderzoek: wanneer komt onderzoek in aanmerking?
Technisch-wetenschappelijk onderzoek (TWO) is verklarend onderzoek naar een technisch verschijnsel waarvoor op basis van algemeen toegankelijke en intern beschikbare kennis nog geen afdoende verklaring bestaat. Het onderzoek moet systematisch en planmatig worden uitgevoerd en nieuwe theoretische of praktische technische kennis opleveren. Een praktisch toepassingsdoel sluit TWO niet uit; bepalend is dat het onderzoek gericht is op het verklaren van het verschijnsel.
DOOR PETER KLAREN · BIJGEWERKT 19 SEPTEMBER 2026 · BRON: RVO-HANDLEIDING 2026
OP DEZE PAGINA
Wanneer is onderzoek technisch-wetenschappelijk onderzoek voor de WBSO?
RVO vraagt in het officiële projectformulier achtereenvolgens naar het verschijnsel, bestaande kennis, onderzoeksvragen, onderzoeksopzet, beoogde nieuwe kennis en technologiegebied. Vertaald naar vijf vragen:
- Verschijnsel: welk technisch verschijnsel begrijpt u nog niet?
- Bestaande kennis: waarom biedt bestaande openbare en interne kennis geen verklaring?
- Onderzoeksvragen: welke concrete onderzoeksvragen wilt u beantwoorden?
- Onderzoeksopzet: hoe gaat u dit systematisch en planmatig onderzoeken?
- Nieuwe kennis: welke nieuwe technische kennis verwacht u daarmee te verkrijgen?
Kunt u deze vragen overtuigend beantwoorden, dan kan sprake zijn van TWO. Het uiteindelijke antwoord hoeft vooraf niet bekend te zijn; er moet juist een reëel risico bestaan dat de verklaring niet wordt gevonden.
Verklarend versus vaststellend onderzoek
Dit is de belangrijkste afbakening bij TWO. Het onderzoek moet verklaren en niet alleen constateren, beschrijven, observeren, inventariseren, coderen, classificeren of vertalen. Ook alleen correlaties vinden is niet voldoende.
| Onderzoek | TWO? | Waarom |
|---|---|---|
| Vaststellen bij welke temperatuur een materiaal vervormt | Meestal niet | Constaterend/metend, geen verklaring. |
| Onderzoeken welk mechanisme de vervorming bij die temperatuur veroorzaakt | Mogelijk wel | Verklarend onderzoek naar het onderliggende mechanisme. |
| Verschillende procesinstellingen testen en beste instelling kiezen | Meestal niet | Optimaliserend/vaststellend, geen verklaring gezocht. |
| Onderzoeken waarom een onverwachte materiaalreactie optreedt | Mogelijk wel | Verklaring van het werkingsmechanisme. |
| Historische data analyseren om storingen te voorspellen | Op zichzelf niet | Voorspellend/correlerend, niet verklarend. |
| Mechanisme achter onverwachte corrosie onderzoeken | Mogelijk wel | Verklarend technisch onderzoek. |
| Verschillende conserveringsmethoden vergelijken | Meestal niet | Effect vaststellen, geen verklaring. |
| Cellulaire mechanismen achter verschillend gedrag onderzoeken | Mogelijk wel | Verklaring van een onderliggend mechanisme gezocht. |
Wat betekent “technisch” bij TWO?
RVO accepteert onderzoek binnen technische technologiegebieden zoals fysica, chemie, biotechnologie, productietechnologie en informatie- en communicatietechnologie. Economisch, sociaal en psychologisch onderzoek valt niet onder TWO, ook niet als het systematisch wordt uitgevoerd.
| Onderzoeksgebied | In beginsel technisch? |
|---|---|
| Materiaalfysica | Ja |
| Chemische reacties | Ja |
| Biotechnologie | Ja |
| Productietechnologie | Ja |
| ICT / informatietechnologie | Ja |
| Corrosiemechanismen | Ja |
| Consumentengedrag | Nee |
| Economische modellen | Nee |
| Organisatieonderzoek | Nee |
| Psychologisch onderzoek | Nee |
Moet het onderzoek wereldwijd nieuwe kennis opleveren?
Nee. Voor WBSO hoeft u geen nieuwe natuurwet of wetenschappelijke theorie te ontdekken. Het onderzoek moet voor uw onderneming nieuwe theoretische of praktische technische kennis opleveren doordat de verklaring voor het onderzochte verschijnsel niet uit algemeen toegankelijke of intern aanwezige kennis kan worden verkregen.
RVO verlangt evenmin dat de uitkomst reproduceerbaar of statistisch significant wordt bewezen zoals bij academisch onderzoek.
TWO versus ontwikkelingsproject
RVO onderscheidt formeel twee projecttypen: ontwikkelingsprojecten en TWO.
| Aspect | Technisch-wetenschappelijk onderzoek | Ontwikkelingsproject |
|---|---|---|
| Vraag | Waarom gebeurt dit? | Hoe lossen we dit technisch op? |
| Doel | Verklaring verkrijgen | Technisch nieuw werkingsprincipe realiseren |
| Resultaat | Nieuwe kennis | Prototype, model, principe of software |
| Risico | Verklaring wordt mogelijk niet gevonden | Technische oplossing werkt mogelijk niet |
| Einde project | Onderzoeksvraag is beantwoord | Werkingsprincipe is aangetoond |
Binnen één breder innovatieprogramma kunnen beide soorten werkzaamheden voorkomen; de WBSO-aanvraag moet ze dan inhoudelijk correct afbakenen. Ontwikkelt u vooral een technische oplossing? Bekijk dan WBSO productontwikkeling of WBSO procesontwikkeling.
Voorbeelden van technisch-wetenschappelijk onderzoek
Ons eigen praktijkvoorbeeld: onderzoek naar kristallisatiegedrag in een coatingproces waarvoor geen bestaand model het verloop beschrijft. Bekijk deze case uitgewerkt bij samengestelde WBSO-cases.
Corrosie
Welk mechanisme veroorzaakt onverwacht snelle corrosie?
VERSCHIJNSEL → KENNIS ONTOEREIKEND → ONDERZOEKSVRAAG → METHODE → NIEUW INZICHT
Biotechnologie
Waarom verandert de activiteit van een eiwit onder bepaalde omstandigheden?
VERSCHIJNSEL → KENNIS ONTOEREIKEND → ONDERZOEKSVRAAG → METHODE → NIEUW INZICHT
Materialen
Welk mechanisme veroorzaakt delaminatie na cyclische belasting?
VERSCHIJNSEL → KENNIS ONTOEREIKEND → ONDERZOEKSVRAAG → METHODE → NIEUW INZICHT
Productietechnologie
Waarom treedt onverwachte instabiliteit op bij schaalvergroting?
VERSCHIJNSEL → KENNIS ONTOEREIKEND → ONDERZOEKSVRAAG → METHODE → NIEUW INZICHT
ICT
Waarom vertoont een complex technisch informatiesysteem bepaald niet-verklaard gedrag?
VERSCHIJNSEL → KENNIS ONTOEREIKEND → ONDERZOEKSVRAAG → METHODE → NIEUW INZICHT
Het zijn geanonimiseerde voorbeeldsituaties, geen claims over specifieke klanten.
Wanneer is onderzoek géén TWO?
- alleen effecten vaststellen zonder het achterliggende mechanisme te verklaren;
- de beste instelling of variant zoeken zonder verklarende vraagstelling;
- alleen historische data analyseren op correlaties of voorspellingen;
- routinematig testen, meten of kwaliteitscontrole;
- marktonderzoek, consumentenonderzoek of gebruikersonderzoek;
- economisch, sociaal, organisatorisch of psychologisch onderzoek;
- literatuuronderzoek zonder eigen verklarend onderzoek.
Twijfelt u of uw onderzoek verklarend genoeg is? Toets het tegen de vijf RVO-beoordelingsvragen hierboven.
AI, machine learning en TWO
AI kan een onderzoeksmiddel zijn binnen TWO, maar het gebruik van AI is niet bepalend. De vraag blijft of u een onverklaard technisch verschijnsel probeert te verklaren en daarmee nieuwe technische kennis genereert.
Deeplearning als instrument bij verklarend onderzoek naar een eiwitmechanisme kan binnen TWO passen. Een datamodel dat historische gegevens gebruikt om een optimale reinigingsstrategie te voorspellen kwalificeert doorgaans niet als TWO, omdat het onderzoek niet verklarend is.
Een voorspellend model dat alleen correlaties uit data haalt is daarom niet automatisch TWO.
Hoe beschrijft u TWO in een WBSO-aanvraag?
Gebruik exact de structuur van het actuele RVO-formulier voor TWO-projecten:
- Aanleiding / verschijnsel: wat wilt u verklaren?
- Waarom bestaande kennis onvoldoende is: welke openbare en interne kennis is al onderzocht?
- Onderzoeksvragen: welke concrete vragen stelt u?
- Praktische onderzoeksopzet: hoe onderzoekt u dit systematisch?
- Beoogde nieuwe technische kennis: wat verwacht u te leren?
- Technologiegebied: binnen welk technisch domein valt het onderzoek?
- Fasering en eigen werkzaamheden: welke S&O-uren zijn gepland?
Laat uw TWO-project vooraf beoordelen, zodat de aanvraag deze onderdelen overtuigend en concreet beantwoordt.
Administratie van technisch-wetenschappelijk onderzoek
RVO vereist dat het onderzoekstraject en de resultaten inzichtelijk worden vastgelegd. Denk aan:
- onderzoeksvragen en waar relevant onderzoekshypothesen;
- experimentele opzet;
- test- en meetgegevens;
- modellen en simulaties;
- tussentijdse bevindingen;
- aangepaste onderzoeksrichtingen;
- technische interpretaties;
- conclusies;
- bestede S&O-uren.
Bekijk de volledige eisen bij WBSO-projectadministratie.
Kosten en uitgaven bij TWO
Bij TWO kunnen naast S&O-uren ook direct aan het onderzoek toerekenbare kosten en uitgaven relevant zijn, bijvoorbeeld specifieke verbruiksmaterialen of onderzoeksapparatuur. Bij werkelijke kosten en uitgaven gelden strikte regels rond directe toerekenbaarheid en dienstbaarheid aan het S&O.
Veelgestelde vragen over WBSO technisch-wetenschappelijk onderzoek
Wat is technisch-wetenschappelijk onderzoek voor de WBSO?
Verklarend onderzoek naar een technisch verschijnsel waarvoor bestaande kennis geen afdoende verklaring biedt, systematisch en planmatig uitgevoerd, gericht op nieuwe technische kennis.
Moet TWO fundamenteel onderzoek zijn?
Nee. Het kan theoretische óf praktische nieuwe technische kennis opleveren; academische fundamenteelheid is geen vereiste.
Mag TWO een commercieel toepassingsdoel hebben?
Ja. Een praktisch doel sluit TWO niet uit; bepalend is dat het onderzoek zelf verklarend is.
Is testen automatisch TWO?
Nee. Alleen effecten vaststellen of de beste instelling zoeken is doorgaans onvoldoende zonder verklarende onderzoeksvraag.
Is data-analyse technisch-wetenschappelijk onderzoek?
Niet automatisch. Voorspellen of correlaties zoeken is iets anders dan een technisch verschijnsel verklaren.
Moet ik een hypothese hebben?
Een hypothese kan onderdeel zijn van de onderzoeksopzet, maar RVO toetst breder of het onderzoek systematisch, planmatig en verklarend is.
Wat is het verschil tussen TWO en productontwikkeling?
TWO zoekt naar het waarom van een verschijnsel; ontwikkeling zoekt naar een technisch nieuwe oplossing voor een knelpunt.
Wilt u weten of uw onderzoek voor WBSO in aanmerking komt?
Laat vrijblijvend beoordelen of uw onderzoeksvraag verklarend genoeg is voor technisch-wetenschappelijk onderzoek.
BRONNEN EN INHOUDELIJKE CONTROLE
Gecontroleerd door Peter Klaren, WBSO-specialist sinds 2004. Laatst inhoudelijk bijgewerkt: 21 september 2026.